15Piłka nożna stanowi inspirację dla twórców folkloru internetowego. Podczas trwania Mistrzostwa Świata 2014 na polskich stronach kolekcjonujących e-folklor (tzw. vanity sites) pojawił się liczny materiał graficznego PhotoShop-lore’u, który można potraktować jako oddolny komentarz do wydarzeń sportowych i towarzyszących turniejowi zjawisk społeczno-kulturowych. Netlor stanowił zarówno wielowątkową celebracje, jak i zróżnicowaną krytykę rozgrywek w raz z ich pozasportowym kontekstem. Twórcy poruszyli szereg tematów związanych m.in. z przebiegiem rozgrywek, postawą zawodników, organizacją imprezy czy relacjami damsko-męskimi w trakcie turnieju. Analiza treści e-folklorystycznych pozwala na interpretację recepcji medialnie głośnego widowiska sportowego, jakim był mundial w Brazylii.

Rozgrywki piłkarskie nie od dziś stanowią inspirację dla twórczości folklorystycznej[1]. Współcześnie obok tradycyjnych, „analogowych”, form folkloru istnieją jego cyfrowe wydania. Internet stał się przestrzenią nie tylko kibicowania, lecz również krytycznego komentowania, a nawet wyśmiewania sportowych wydarzeń. Tematyka piłkarska poruszana jest bowiem zarówno na stronach fanowskich, jak i ogólnorozrywkowych vanity sites, czyli kolekcjach graficznego PhotoShop-loreu. Poświęcone futbolowi zmontowane obrazki bądź krótkie filmiki (zazwyczaj opatrzone komentarzem) pojawiają się tam dość często, jednakże wysyp e-folklorystycznej[2] twórczości traktującej o piłce nożnej ma miejsce podczas finałów najważniejszych rozgrywek, a więc Mistrzostw Świata czy Europy. Poprzez e-folklor celebrowano, przeżywano i komentowano te piłkarskie święta[3]. Jednocześnie materiał netlorystyczny stanowi swego rodzaju „zwierciadło”, w którym odbijają się społeczne i kulturowe wartości[4] oraz uznawane przez daną grupę normy i stereotypy[5]. Zdaniem Violetty Krawczyk-Wasilewskej: „Dla antropologa folklor (jako część kultury symbolicznej) charakteryzuje się tym, że ujawnia faktyczne postawy ludzi wobec różnych zjawisk i problemów kulturowo-społecznych”[6]. W niniejszym tekście pragnę prześledzić wybrane wątki futbolowe, które pojawiły się w PhotoShop-lorze umieszczonym na popularnych polskich vanity sites (demotywatory.pl[7], kwejk.pl[8], jebzdzidy.pl/jbzd.pl[9]) w trakcie Mistrzostw Świata 2014.

PhotoShop-lore jest funkcjonalnym odpowiednikiem ustnie przekazywanych kawałów, z którymi łączy go m.in. znaczna anonimowość twórcy, przekaz od osoby do osoby czy tematyka nawiązująca do istotnych, przynajmniej w ocenie autora i odbiorców, spraw. Jednocześnie stanowi oddolny komentarz do współczesnych wydarzeń[10]. Bazuje on na zazwyczaj nieskomplikowanym fotomontażu (tzw. Photoshopping). Magdalena Kamińska, omawiając specyfikę e-folklorystycznych grafik zwanych memami[11], stwierdza: „Typowy mem składa się z przynajmniej dwóch elementów o charakterze znakowym, zapożyczonych ze znanych tekstów kultury popularnej lub internetowej i zrekontekstualizowanych, zmodyfikowanych, zdekomponowanych, uzupełnionych lub sfragmentaryzowanych, np. przez wymianę backgroundu lub foregroundu albo dodanie komentarza”[12]. PhotoShop-lore pojawił się w latach 90. XX w. w postaci załączników dołączanych do poczty elektronicznej[13]. Dziś posiada znacznie więcej dróg transmisji. Internauci przesyłają go sobie nie tylko mailami, ale także poprzez m.in. komunikatory internetowe czy portale społecznościowe (swoistym terminalem przenoszenia treści e-folkloru stał się np. Facebook)[14]. Równocześnie funkcjonują strony internetowe (tzw. vanity sites), które pełnią rolę kolekcji graficznego e-folkloru. Są one tłumnie odwiedzane przez „próżnujących” czy spragnionych rozrywki internautów. Wśród polskich vanity sites czołowe miejsce zajmuje strona demotywatory.pl, czyli „kolekcja śmiesznych zdjęć okraszona ironicznymi i zabawnymi komentarzami”[15]. Genetycznie demotywatory wywodzą się z funkcjonujących w kulturze korporacyjnej „obrazków motywujących”, których były parodią[16]. Choć administratorzy strony zrezygnowali z pierwotnej idei „(de)motywowania” – mimo zmiany profilu treściowego – dawny szablon pozostawiono bez zmian[17]. Składa się on z umieszczonej w czarnej ramce grafiki (rzadziej animacji lub krótkiego filmu) oraz podpisu, który stanowi krytyczny komentarz rzeczywistości[18].

Co sprawia, że mundial jest jednym z najchętniej oglądanych wydarzeń na świecie? Co przyciąga przed ekrany rzeszę widzów? Jedna z odpowiedzi może brzmieć: piękne bramki! Jednak zgodnie z nawykiem antropologicznego zadziwienia należałoby zapytać: co znaczy „piękna bramka”? „No ładna, ładna. Taka minimalistyczna, idealna w kształcie i chyba bardzo wytrzymała”– beznamiętnie stwierdziła bohaterka satyrycznego rysunku[19]. Protagonistka obrazka pełni rolę humorystycznej egzemplifikacji kobiety niedostosowanej do roli kibica. Jej „kibicowska ignorancja” sprawia, że możemy uzmysłowić sobie brak oczywistości piękna futbolu. Umiejętność estetycznej oceny bramki w myśl „fanowskich prawideł” wydaje się wynikać w dużej mierze z akulturacji i doświadczenia.

Który z mundialowych goli cieszył się szczególnym uznaniem wśród użytkowników vanity sites? Bezkonkurencyjny okazał się strzał głową w wykonaniu Robina van Persiego. Internauci zachwycali się wyskokiem holenderskiego napastnika, który w locie skierował piłkę do siatki strzeżonej przez bramkarza drużyny Hiszpanii[20]. Bramkę uznano za „epicką”[21], a sam lot za „kosmiczny”[22]. Piłkarza nazwano „Latającym Holendrem”, gdyż to właśnie chwilowe unoszenie się w powietrzu wzbudziło najprawdopodobniej największy podziw. Czyżby marzenie Ikara – choćby w namiastce – spełniło się na boisku w Salvadorze? Wzbijając się w powietrze gracz dokonał czynu niemal nadludzkiego, co skłoniło twórców e-folkloru do porównania go do najróżniejszych herosów[23]. Wizerunek lecącego zawodnika wielokrotnie przerabiano m.in. wstawiając postać van Persiego w jeszcze bardziej odległe od powierzchni ziemi tło czy doprawiając mu superbohaterską pelerynę lub skrzydła[24]. Przykład netlorystycznej fascynacji wyczynem Robina van Persiego wskazuje, że zaszczytne miano pięknej bramki przyznawane jest często golom, które padły po zagraniach raczej niewykonalnych dla „przeciętnych śmiertelników”.

Wyrównująca bramka van Persiego (na 1:1) wzmogła jednocześnie dramaturgię spotkania. To ona jest kolejnym elementem, który przyciąga widzów do futbolu. Kibice – zwłaszcza niezwiązani z konkretną drużyną – czerpią przyjemność z niepewności ostatecznego rezultatu[25]. Największą sensację wzbudzają wyniki niespodziewane – jak porażka, w szczególności wysoka, faworyta. W toku meczu dochodzi do symbolicznego ustalenia relacji dominacji (zarówno między drużynami, jak i kibicami, których reprezentują)[26]. Rozmiar zwycięstwa utwierdza (boiskową) wyższość tryumfatora w stosunku do przegranego. Wyniki poszczególnych spotkań, zwłaszcza tych wielobramkowych, w folklorze internetowym przedstawiano często stosując metafory seksualne[27]. Pojawiały się słowa takie jak „wydymanie”[28] czy „gwałt”[29]. Twórcy posługiwali się przy tym kontekstem pornograficznym (np. kadrami filmów)[30]. Nawiązania do seksualności miały uwypuklić (domniemane) podobieństwo między sportową supremacją jednej drużyny nad drugą a dominacją jednej ze stron (męskiej!) podczas stosunku seksualnego. Wykorzystanie w tym celu motywów wywodzących się z pornografii może świadczyć o ikoniczności tej działki kultury popularnej: zaznajomieni z odpowiednimi konwencjami i tekstami popkultury internauci, zapewne rozpoznali logo wytwórni filmów pornograficznych, interfejs portalu z materiałami „XXX” czy znanego (raczej z wyglądu oraz nadanego mu przez internatów pseudonimu[31], niż nazwiska) aktora porno.
21

Obok metaforyki związanej z seksualnością, rywalizacja budziła skojarzenia z przemocą fizyczną, co współgra z militarystycznym słownictwem stosowanym do opisu futbolu (np. napastnik, defensor, atak, obrona, kontratak)[32]. Konotacje te przybierały na sile w momencie komentowania tryumfów drużyny Niemiec[33]. Sportowe spotkania reprezentacyjnych zespołów ujmowane są zazwyczaj w kategorii rywalizacji między narodami. Kadry narodowe służą bowiem za metonimie narodów, a rozgrywki pomiędzy nimi przedstawia się niekiedy jako antagonizm całości narodowych społeczeństw. Skojarzenie gry zespołu niemieckiego z wojną stanowi zarówno charakterystykę Niemców jako narodu agresywnego oraz skłonnego do konfliktów, jak i rozciągnięcie historii militarnej na świat futbolu. Najchętniej poczynania tej drużyny umieszczano w kontekście II wojny światowej[34]. Przykładowo prędkość w zdobywaniu bramek twórcy netloru porównali ze strategią wojny błyskawicznej (niem. Blitzkrieg)[35], zaś mecz z ekipą francuską do udanej (m.in. dzięki obejściu Linii Maginota[36]) kampanii z 1940 r.. Jednocześnie motyw ten można uznać za krytykę „typowej francuskiej tchórzliwości”[37]. W omawianej twórczości pojawiała się także postać Adolfa Hitlera, który pełnił rolę „dobrego ducha” drużyny[38], a nawet autora zwycięstwa (jako gracz, który za pomocą pada, niczym na konsoli, pokierował niemieckim zespołem)[39]. W ten sposób wojenne dzieje III Rzeszy zlewały się z losami sportowców ze współczesnego RFN[40]. Pamięć zbiorowa wykazuje bowiem ahistoryczny charakter: posługuje się raczej archetypami, niż niepowtarzalnymi zdarzeniami[41].

W analizowanym materiale e-folklorystycznym pojawiały się również mniej militarne metonimie, które zastępowały drużyny futbolowe w przedstawianiu poszczególnych unarodowionych kultur[42]. Przykładowo, w celu skomentowania meczu Brazylii z Niemcami, użyto przedstawień muzycznych i alkoholowych. Odpowiednio „brazylijskość” reprezentowana była przez sambę i lekki drink w delikatnym kieliszku, „niemieckość” natomiast przez muzykę techno[43] i piwo w ciężkim kuflu[44].„Niemiecki” gatunek muzyki i napoju wyszły w tym porównaniu zwycięsko… Natomiast – według twórców netloru – odpowiednią osobą dla przedstawienia cech wszystkich Argentyńczyków, stał się papież Franciszek[45]. Miał on podobno wspierać swą drużynę przy pomocy pewnej „nieczystej zagrywki”, a mianowicie przywilejów u samego Boga[46]. Jednakże w toku turnieju, zarówno zespół Argentyny, jak i papież Franciszek znaleźli godnych przeciwników – kadrę Niemiec oraz eks-papieża Benedykta XVI[47]. W świetle omawianych grafik, dwaj dostojnicy kościelni jawią się jako przedstawiciele całego narodu, którzy kibicują swoim zespołom, mimo że obaj reprezentują międzynarodową organizację religijną i nienarodowe państwo.
20

Wspomniana dramaturgia wynika z charakteru meczu piłkarskiego. Jest to bowiem widowisko, które podlega zasadzie realności w przedstawieniu konfliktu. Albert Jawłowski wspomina o dwóch zasadniczych kategoriach podziału widowisk, których oś narracyjną stanowi przebieg konfliktu. Pierwsza z nich charakteryzuje się zasadą fikcyjności w przedstawieniu konfliktu – antagonizm jest inscenizowany i nie odbywa się naprawdę. Druga, czyli wspomniane widowiska, charakteryzujące się zasadą realności w przedstawieniu konfliktu, odnosi do rywalizacji, które nie są wyreżyserowane, efekt współzawodnictwa pozostaje więc sprawą otwartą. Ponadto przedmiotem widowiska stają się rzeczywiste zmagania uczestników oraz ich nieprzewidywalny rezultat[48]. Piłka nożna należy do gier typu agon, a więc takich, które bazują na współzawodnictwie w warunkach sztucznie wytworzonej równości szans (stąd m.in. jednakowe dla obu drużyn wymiary przestrzenne i czasowe meczu czy zasady rozgrywki), co ma zapewnić wymierność i niepodważalność wyników. Zwycięstwo natomiast zależy od graczy i ich, kształconych poprzez trening, umiejętności. Zapewnienie przeciwnikom opisywanej sytuacji idealnej wymaga przestrzegania reguł gry[49], nad czym czuwa teoretycznie bezstronny sędzia.

W tym kontekście nie dziwi netlorystyczna krytyka pewnych spornych sytuacji: niektóre wydarzenia wydawały się części kibicujących internautów niezgodne z nakreślonymi zasadami agon czy realności w przedstawieniu konfliktu. Szczególnie krytycznie oceniano symulowanie, a więc udawanie, że jest się ofiarą faulu, aby wymusić ukaranie przeciwnika za rzekome przekroczenie przepisów. Kara, zarówno indywidualna w postaci kartki (żółtej bądź czerwonej) dla „winowajcy”, jak i grupowa w formie rzutu wolnego/karnego, który wykonać ma (domniemanie) pokrzywdzona drużyna, nie stanowi słusznej rekompensaty, lecz nieuczciwie przyznaną szansę uzyskania przewagi nad przeciwnikiem. Posługując się terminologią Johana Huizingi, symulującego zawodnika można nazwać „fałszywym graczem”, czyli takim, który łamie reguły dla uzyskania korzystnego dla siebie przebiegu rozgrywki. Naruszenie przepisów nie prowadzi jednak do ich negacji, wręcz odwrotnie – potwierdza ich słuszność[50]. Zinterpretowanie konkretnego zachowania jako zagrywki „fałszywego gracza” może powodować wytworzenie wizji idealnego meczu, w którym tego typu „oszustwa” nie miałyby miejsca. W analizowanym materiale z oskarżeniami o symulowanie spotkały się poszczególne drużyny (Brazylia)[51] i zawodnicy (Arjen Robben[52], Neymar[53]). Krytyka procederu wymuszenia na sędzim odgwizdania przewinienia spadła także na całość turnieju[54] i profesjonalną piłkę nożną, jako dyscyplinę sportu[55].

Kolejnym aspektem krytyki tzw. nurkowania, czyli nieuzasadnionego przewracania się w celu oszukania sędziego może być jego „niemęskość”. Wydaje się, że nieprzypadkowo twórcy poszczególnych grafik „ubrali” upadającego Arjena Robbena w strój baletnicy, bądź wmontowali sylwetkę wywracającego się piłkarza wśród grupki kobiet. Symulowanie jako zachowanie niehonorowe i związane z pokazywaniem fizycznej słabości nie przystaje do tradycyjnie rozumianego wzorca „twardej męskości”.

Osobą czuwającą nad przestrzeganiem przepisów jest sędzia. Jego rolą jest interpretacja wydarzeń, ma władzę nadawania im znaczenia. Jego decyzje definiują sytuację na boisku, orzekają czy dane zagranie było zgodne z zasadami gry, czy też należy je uznać za nieprawidłowe. Sędzia ma nawet prawo stwierdzania, czy dane zjawisko (jak faul, „spalony” czy gol) w ogóle miało miejsce! Jednocześnie decyzje sędziowskie pozostają nieodwołalne. Wszechmoc arbitra kończy się jednak na boisku. Widzowie śledzący mecz na trybunach i za pośrednictwem transmisji telewizyjnych również analizują spotkanie, a ich interpretacje wydarzeń niekoniecznie pokrywają się z wizją sędziego[56]. W szczególnie uprzywilejowanej pozycji znajdują się kibice, którzy dzięki technologii (m.in. powtórkom, zbliżeniom, wielości ujęć) widzą więcej i mają więcej czasu, by przeprowadzić swoje analizy, co upewnia ich w wygłaszanych sądach i uprawomocnia je w ich oczach. Liczne grono fanów futbolu od jakiegoś czasu domaga się analogicznego technologicznego uprawomocnienia decyzji arbitra. Ich zdaniem, człowiek nie posiada zdolności poznawczych umożliwiających wydawanie obiektywnych i zawsze zgodnych z faktami sądów. „Pomyłki” sędziowskie – niezależnie czy wynikają z faktycznego błędu lub niedopatrzenia, czy też z odmiennej interpretacji zawodów – podnoszą dramaturgię rozgrywki, ale jednocześnie zmniejszają rolę idei agon na rzecz alea. W tym drugim typie gier gracz nie ma wpływu na wynik, lecz biernie poddaje się losowi[57]. Ponadto, „błędy” arbitra budzą skojarzenia korupcyjne. Subiektywność sędziego (wywołana np. przekupstwem) mogłaby wiązać się z chęcią wyreżyserowania gry, a więc prowadziłaby do porzucenia zasady realności w przedstawieniu konfliktu.

Motyw sędziowskiej pomyłki pojawiał się w omawianym e-folklorze w postaci memów krytykujących symulanctwo[58]. Przedstawiały one postać arbitra, który łatwo daje się nabrać „boiskowym cwaniakom”. Kilka krytycznych grafik poświęcono japońskiemu sędziemu Yūichi Nishimurze[59]. Niektórzy internauci próbowali dociec, co było przyczyną jego fatalnej – ich zdaniem – postawy. Twórcy netloru wpadli na humorystyczną, choć rasistowską odpowiedź, która omija sugestie związane z przekupstwem czy chęcią przypodobania się gospodarzom turnieju – powodem tragicznych omyłek miałyby być, uniemożliwiające dobre widzenie, skośne oczy sędziego[60].

Szczególnym zainteresowaniem twórców e-folkloru cieszyła się pewna nietypowa sytuacja, w której doszło do przekroczenia piłkarskich przepisów, a mianowicie ugryzienie włoskiego obrońcy Giorgio Chielliniego przez urugwajskiego napastnika Luisa Suáreza[61]. Czy występek ten należy uznać za zagranie „fałszywego gracza”? Dzięki niemu atakujący zawodnik drużyny Urugwaju miał oswobodzić się spod opieki defensora z Włoch[62]. A może bardziej do niesfornego piłkarza pasuje określenie „popsuj zabawy”, który nie dba o przestrzeganie reguł, co więcej, kwestionuje je i obnaża tym samym płochość świata gry[63]? „Gdyby któryś z graczy zachowywał się w sposób podobny do przedstawionego wyżej, niechybnie zostałby posądzony o załamanie nerwowe”[64]. Niezależnie od kategoryzacji, „szaleństwo Suáreza” stało się wątkiem przewodnim licznych grafik. Niektóre ukazywały historię recydywy piłkarskiego skandalisty[65]. Innym razem niezrozumiały postępek wpisano w nieludzką naturę zawodnika – odczłowieczono go, porównując do kanibala[66], wampira[67], psa[68] czy zwierzęcej bestii[69]. Gest ugryzienia (humorystycznie) interpretowano jako próbę zjedzenia. Czyż jednak cywilizowany człowiek może posilić się surowym ludzkim mięsem? Ludożerstwo zazwyczaj uchodzi za praktykę dziką, charakterystyczną dla groźnych zwierząt i „nieoswojonych” ludzi[70].
15

Zainteresowanie zachowaniem Suáreza wpisuje się jednocześnie w szersze zjawisko inspirowania się twórców folkloru internetowego zjawiskami dla nich nietypowymi. Internauci skrzętnie wypatrywali wśród potoku mundialowych relacji różnorodne kurioza: osobliwe miny, gesty, pozy, sytuacje. Stawały się one pożywką dla licznych fotomontaży. Ich bohaterami zostali m.in.: strojący „dziwne miny” czarnoskóry (co miało niekiedy znaczenie[71]) obrońca Bruno Martins Indi[72], przykucnięty przy słupku bramkarz Jasper Cillessen[73] czy robiący przysiad w powietrzu Neymar[74]. Memy te stanowią przykład swobodnych interpretacji wydarzeń, które miały miejsce na murawie. Inspirujące twórców sytuacje często nie mają istotnego wpływu na przebieg gry, zaś poprzez technikę montażu bywają przenoszone w inny niż sportowy kontekst[75].

Wróćmy na moment do wspomnianej na początku tekstu „futbolowej ignorantki”. Jej wypowiedź wpisuje się w cykl graficznych opowieści, które wyśmiewają „głupotę” kobiet nieznających się na piłce nożnej[76]. W świetle analizowanego netloru, śledzenie przebiegu Mistrzostw Świata okazało się praktyką raczej homospołeczną, a więc opartą o jednopłciowe relacje, które nie wykazują seksualnego czy miłosnego charakteru, lecz wynikają z chęci przebywania w towarzystwie tej samej płci[77]. Jeśli natomiast mundial był widowiskiem przeznaczonym (głównie) dla mężczyzn, to – zdaniem twórców grafik – wymagał odpowiedniego ułożenia relacji damsko-męskich. Mówiąc w skrócie, polegać miałyby one na autonomii mężczyzny przy jednoczesnym usługiwaniu im przez kobiety[78]. Humorystyczna propozycja zasugerowała, iż w celu wprowadzenia (koniecznej?) izolacji między płciami można wykorzystać podpatrzoną na brazylijskich boiskach sędziowską piankę[79]. Jednak rzadko kto postulował wprowadzenie jakiegokolwiek wynagrodzenia za trudy, które panie znosiły podczas czasu mundialu…[80]
13

Czy w związku z powyższym można uznać Mistrzostwa Świata 2014 za imprezę bez kobiet? Absolutnie nie! Z perspektywy folkloru internetowego pięknych pań na brazylijskich stadionach było mnóstwo! Cyberfolklorystyczna twórczość roiła się od wizerunków rozlicznych kibicek[81], dziennikarek[82], modelek[83] czy WAGs, czyli żon i narzeczonych piłkarzy (ang. Wives And Girlfriends)[84]. Internauci z przekąsem wypowiadali się na temat kamerzystów, którzy podobno wyszukiwali ślicznotki, aby ukazać je szerszej publiczności[85]. Wydaje się, że pokazywane kobiety stanowią swego rodzaju erotyczny ozdobnik widowiska. W pewnych momentach właściwy sport schodził na dalszy plan, by stworzyć miejsce dla voyeurystycznej przyjemności. A może piękne kobiety pełnią także rolę nagrody, którą zdobywa się stając w szranki niczym piłkarski heros, wokół którego kłębią się niewiasty[86]? Zdaniem Alberta Jawłowskiego, rytuał mistrzostw świata konfirmuje agon jako jedną z podstawowych zasad panujących w społeczeństwie. Współzawodnictwo na równych zasadach prowadzić ma do uzyskania dominacji i prestiżu w różnych sferach kultury. Mundial zdaje się przekonywać, że „wszystko jest w naszych rękach”, a dzięki zrównaniu praw oraz wytrwałości we współzawodnictwie da się osiągnąć wysokie miejsce w hierarchii społecznej[87]. Czy wynagrodzenie za zwycięskie starania w poszczególnych agonach kultury obejmuje również śliczne panie (zapewne równie atrakcyjne jak te, które prezentują się obok mistrzowskiego pucharu)? A co z panami? Na grafikę ukazujących mężczyzn w kontekście seksualnym trafić doprawdy trudno[88]. Lecz, czy takie materiały nie sugerowałyby pęknięcia w heteronormatywnym bastionie męskości, a tym samym podkopywałyby aseksualne podstawy kibicowskiej homospołeczności?
11

Istotnym aspektem mistrzostw świata, dotychczas jedynie przeze mnie sygnalizowanym, jest jego popnacjonalistyczny wymiar. To właśnie narodowa otoczka sprawia, że mundial cieszy się zainteresowaniem nawet wśród osób, które na co dzień futbolem się nie interesują. Dla wielu chwilowych fanów piłki nożnej drużyna narodowa zdaje się bardziej zrozumiała od klubu piłkarskiego: łatwiej im pojąć rywalizację państw narodowych niż glokalnych firm[89]. Wspieranie „swoich” uchodzi niekiedy niemal za (pop)patriotyczny obowiązek. Tymczasem kibice reprezentacji Polski nie mieli możliwości dopingowania Biało-Czerwonych. Jednak jedenastka z orłem na piersi nie została zapomniana. Część internautów wyrażała żal z powodu braku polskiej drużyny na mundialu[90] i doszukiwała się „polskich akcentów” turnieju[91]. Większość grafik miała tragikomiczny charakter – wyśmiewała brak reprezentacji Polski[92] oraz jej słabą formę[93] lub wskazywała na podobieństwa między nią a innymi słabymi drużynami[94] bądź różnice między pokonanymi faworytami, a niezwyciężonym, choć niegrającym polskim zespołem[95].
9

Wedle poszczególnych obrazków, mundial budził tak wielką fascynację, że pochłaniał swych widzów nie pozwalając im spać ani uczyć się[96]. Jednakże część memów wyrażała zdanie wręcz odwrotne: piłka nożna raczej nudzi niż wywołuje ekscytację[97], zaś jej nadmierna obecność w mediach, także na vanity sites, jest irytująca[98]. E-folklor stał się bowiem przestrzenią nie tylko celebracji piłkarskiego święta, lecz także jego kontestowania. Ostrza krytyki nie skierowano jednak wyłącznie w „niezrozumiałe futbolowe szaleństwo[99]” i jego medialną nadreprezentację. Netlorystyczny sprzeciw wyrósł, gdy mundial „okazał się zabawą Pierwszego Świata”[100], a piłka zmieniła się w oczach niektórych widzów z „solarnego bożka” w „bałwana globalnego kapitalizmu”[101]. Liczni krytycy, niezależnie czy interesowali się futbolem, czy też nie, dostrzegli społeczne kontrowersje związane z organizacją Mistrzostw Świata w Brazylii. Poszczególne grafiki piętnowały pomysł zorganizowania imprezy w państwie, którego ludność cierpi z powodu ubóstwa[102]. Ukazywały kosztowne stadiony, które powstały pomimo niedofinansowania szkolnictwa, opieki zdrowotnej czy infrastruktury komunikacyjnej[103]. Zdaniem twórców netloru, mundialem nie karmi się brazylijski lud, lecz światowe elity z Międzynarodową Federacją Piłki Nożnej (FIFA) na czele[104], które dbając o swój interes brutalnie tłumią wszelkie przejawy sprzeciwu[105]. Nie bez winy pozostają również media, które „mydląc nam oczy” sportową zabawą ukrywają jej społeczne koszty[106] i odwracają wzrok od istotniejszy wydarzeń na świecie (jak wojna w Palestynie)[107].
3

Zgromadzony na polskich vanity sites folklor internetowy stanowił różnorodny komentarz do wydarzeń mundialu i jego społeczno-kulturowej otoczki. Wielogłosowość materiału e-folklorystycznego widać w odmiennej ocenie turnieju w Brazylii: od kibicowskiego zachwytu, przez krytykę konsekwencji ekonomicznych i społecznych zorganizowania imprezy, po kontestację „dziwacznej” gry, jaką dla wielu jest futbol. Memy przedstawiały piękne bramki i takie kobiety, które je oglądały, wspaniałe zwycięstwa czy postawy zawodników, ale także haniebne oszustwa, nadużycia czy sromotne porażki. Internauci korzystali przy tym z charakterystycznych dla siebie technik. Używali szablonów (np. demotywator, „Problemy Pierwszego Świata”, „Nie wiem kim jesteś. Ale…”[108]) i znanych wśród „sieciowych tubylców” motywów (m.in. logo wytwórni Brazzers, postać Łysego z Brazzers, 2 Girls 1 Cup[109], Charlie bit my finger[110]). Omawiana twórczość jawi się jako intertekstualny bricolage, w którym zastosowano nie tylko pochodzące z przekazów medialnych obrazy, lecz także powszechne w e-folklorze wątki. Z tego połączenia powstała twórczość, która nie przystaje do akademickich kanonów estetycznych, lecz wyraża szereg emocji, popularnych wyobrażeń czy twierdzeń o charakterze światopoglądowym.

 


[1] M. Marczyk, My będziemy kibicować ile sił nam starczy, „Literatura Ludowa” 1996, nr 1, s. 35–45.

[2] Terminów „e-folklor”, „folklor internetowy”, „cyber-folklor” czy „netlor” używam zamiennie.

[3] Por. M. Filiciak, EURO w internecie – wybrane aspekty, w: W.J. Burszta, M. Czubaj, J. Drozda, M. Duchowski, M. Filiciak, K. Jaksułowski, A. Litorowicz, P. Majewski, E.A. Sekuła, K. Thel, Stadion – Miasto – Kultura: EURO 2012 i przemiany kultury polskiej. „Święto” rok 2012, Warszawa 2012, s. 223.

[4] T.J. Blank, Toward a Conceptual Framework for the Study of Folklore and the Internet, w: Folklore and the Internet. Vernacular Expression in a Digital World, red. T.J. Blank, Logan 2009, s. 4.

[5] V. Krawczyk-Wasilewska, Po 11. września, czyli folklor polityczny jako wyraz globalnego lęku, „Literatura Ludowa” 2003, nr 3, s. 28.

[6] Tamże.

[7] http://demotywatory.pl/ [dostęp z dnia: 12.08.2014].

[8] http://kwejk.pl [dostęp z dnia: 12.08.2014].

[9] Do niedawna http://jebzdzidy.pl, po zmianie adresu http://jbzd.pl [dostęp z dnia: 12.08.2014].

[10] Krawczyk-Wasilewska, E-folklor jako zjawisko kultury digitalnej, w: Folklor w dobie Internetu,
red. G. Gańczarczyk, P. Grochowski, Toruń 2009, s. 21.

[11] Mem (internetowy) jest emiczną nazwą, którą internauci nazwali kompleksy semiotyczne, najczęściej o humorystycznej treści. Określenie zaczerpnięto ze słownika socjobiologii, gdzie oznaczało hipotetyczną „jednostkę ewolucji kulturowej”, „kulturowy gen”, który miałby się samopowielać, mutować i replikować
w zgodzie z zasadami doboru naturalnego, a także przenosić „z jednego umysłu do innego”. Inspiracja ta wskazuje na dostrzeżenie podobnego nacechowania materiałów cyberfolklorystycznych; M. Kamińska, Niecne memy. Dwanaście wykładów o kulturze internetu, Poznań 2011, s. 60–61.

[12] Tamże, s. 64.

[13] T. Meder, „Welcome to Ollandistan” PhotoShop-lore and the Growing Perception of Division between „Us” and „Them” in the Netherlands, w: Minderheiten und Mehrheiten in der Erzählkultur, red. S. Hose, Budziszyn 2008, s. 259–260.

[14] J. Hajduk-Nijakowska, Folklorystyczny nerw internetu. Wspólnotowa przestrzeń emocji i wyobraźni, „Kultura Popularna” 2012, nr 2, s. 14.

[15] http://demotywatory.pl/ [dostęp z dnia: 12.08.2014].

[16] M. Kamińska, Niecne memy…, s. 66.

[17] http://demotywatory.pl/zasady [dostęp z dnia: 12.08.2014].

[18] W. Kołowiecki, Memy internetowe, jako nowy język internetu, „Kultura i Historia” 2012, nr 21, http://www.kulturaihistoria.umcs.lublin.pl/archives/3637 [dostęp z dnia: 12.08.2014].

[19] http://demotywatory.pl/4351788/Uroki-ogladania-mundialu-z-kobieta [dostęp z dnia: 12.08.2014].

[20] http://kwejk.pl/obrazek/2077168/najs.html; http://kwejk.pl/galeria/2078369/18/najlepsze-memy-dotyczace-mistrzostw-swiata-w-brazylii.html [dostęp z dnia: 12.08.2014].

[21]http://kwejk.pl/article/2077286/0/epicki-gol-van-persiego-odpowiedz-internetow.html#gallerypic [dostęp z dnia: 12.08.2014].

[22] http://kwejk.pl/obrazek/2077080/kosmiczny-szczupak-van-persiego.html; http://kwejk.pl/obrazek/2077112/czo-ten-robin.html [dostęp z dnia: 12.08.2014].

[23] http://kwejk.pl/obrazek/2077394/robin-aka-peter-van-persie.html; http://jebzdzldy.pl/obr/195591/tak-bylo [dostęp z dnia: 13.08.2014].

[24] http://kwejk.pl/article/2077286/0/epicki-gol-van-persiego-odpowiedz-internetow.html#gallerypic [dostęp z dnia: 12.08.2014].

[25] P. Hoyningen-Huene, Why is football so fascinating?, w: Soccer and Philosophy: Beautiful Toughts on the Beautiful Game, red. T. Richards, Chicago 2010, s. 12–15.

[26] A. Jawłowski, Święty ład. Rytuał i mit mundialu, Warszawa 2007, s. 231–235.

[27] http://kwejk.pl/obrazek/2077148/krotko-i-na-temat.html; http://jebzdzldy.pl/obr/195592/hehe; http://jbzd.pl/obr/196183/hiszpania; http://jbzd.pl/obr/198956/xd; http://demotywatory.pl/4363883/Najlepsze-memy-i-obrazki-dotyczace-meczu-Brazylia-Niemcy#obrazek-31; http://kwejk.pl/obrazek/2090041/3/podsumowanie-pierwszej-polowy-meczu-niemcy-brazylia.html; http://kwejk.pl/obrazek/2090125/0/niemcy-brazylia-podsumowanie-meczu.html; http://demotywatory.pl/4351909/Na-reakcje-producentow-koszulek; http://kwejk.pl/galeria/2079948/13/hiszpania-odpada-z-mundialu.html [dostęp z dnia: 14.08.2014].

[28] http://jebzdzldy.pl/obr/196065/wydymana; http://jbzd.pl/obr/199659/niemcy [dostęp z dnia: 14.08.2014].

[29] http://demotywatory.pl/4353080/Na-mundialu-stwierdzono; http://kwejk.pl/obrazek/2077587/brazylia-mistrzostwa-swiata.html; http://kwejk.pl/obrazek/2078704/ah-ten-mundial.html; http://jbzd.pl/obr/195860/mundial-w-pornhub; http://kwejk.pl/galeria/2078369/3/najlepsze-memy-dotyczace-mistrzostw-swiata-w-brazylii.html [dostęp z dnia: 14.08.2014].

[30] http://kwejk.pl/obrazek/2078796/no-coz.html; http://demotywatory.pl/4353080/Na-mundialu-stwierdzono; http://jbzd.pl/obr/195568/bra; http://demotywatory.pl/4363883/Najlepsze-memy-i-obrazki-dotyczace-meczu-Brazylia-Niemcy#obrazek-27; http://demotywatory.pl/4363883/Najlepsze-memy-i-obrazki-dotyczace-meczu-Brazylia-Niemcy#obrazek-44; http://demotywatory.pl/4363883/Najlepsze-memy-i-obrazki-dotyczace-meczu-Brazylia-Niemcy#obrazek-51; http://jbzd.pl/obr/195860/mundial-w-pornhub; http://demotywatory.pl/4364460/Porno-w-rezyserii-niemieckiej; http://jbzd.pl/obr/199330/porno; http://kwejk.pl/obrazek/2078732/lysy-z-brazzers.html; http://kwejk.pl/obrazek/2090280/brazzers.html; http://kwejk.pl/galeria/2079948/12/hiszpania-odpada-z-mundialu.html [dostęp z dnia: 14.08.2014].

[31] Łysy z Brazzers – tak internauci nazwali aktora Johnny’ego Sinsa; zob. fikcyjny/fanowski profil na portalu facebook.com, https://www.facebook.com/LysyZBrazzers/info [dostęp z dnia: 14.08.2014].

[32] http://kwejk.pl/obrazek/2077469/czas-na.html; http://kwejk.pl/galeria/2079948/8/hiszpania-odpada-z-mundialu.html; http://kwejk.pl/obrazek/2083023/papa.html [dostęp z dnia: 17.08.2014].

[33] http://demotywatory.pl/4363883/Najlepsze-memy-i-obrazki-dotyczace-meczu-Brazylia-Niemcy; http://kwejk.pl/obrazek/2092061/jackass.html; http://kwejk.pl/obrazek/2090218/brazylia-vs-niemcy.html; http://kwejk.pl/obrazek/2090712/germanski-oprawca.html; http://kwejk.pl/obrazek/2090450/ciekawy-opis-meczu.html; http://kwejk.pl/obrazek/2090604/semifinal.html; http://kwejk.pl/obrazek/2091084/niemcy-brazylia.html; http://kwejk.pl/obrazek/2091186/7-1.html; http://kwejk.pl/obrazek/2090300/podsumowanie-wczorajszego-meczu.html; http://kwejk.pl/obrazek/2092577/mundial-2014.html; http://kwejk.pl/obrazek/2091159/final.html; http://jbzd.pl/obr/200195/tymczasem-na-ksiezycu [dostęp z dnia: 14.08.2014].

[34] http://kwejk.pl/obrazek/2090021/niemcy.html; http://demotywatory.pl/4363883/Najlepsze-memy-i-obrazki-dotyczace-meczu-Brazylia-Niemcy#obrazek-30; http://demotywatory.pl/4363994/Jak-wczoraj-wygladali-Niemcy-przed-telewizorami; http://demotywatory.pl/4363665/Najlepsze-komentarze-w-meczu-Niemcy-Brazylia; http://kwejk.pl/obrazek/2090079/brazylia-kontra-niemcy-najlepsze-komentarze.html; http://demotywatory.pl/4364265/To-nie-pierwszy-raz-kiedy-Niemcy-wyslali-placzacych-ludzi-pod-prysznic; http://demotywatory.pl/4365648/Final; http://jebzdzldy.pl/obr/200167/mistrzostwa-w-skrocie; http://kwejk.pl/galeria/2090041/4/podsumowanie-pierwszej-polowy-meczu-niemcy-brazylia.html; http://kwejk.pl/obrazek/2090125/niemcy-brazylia-podsumowanie-meczu.html [dostęp z dnia: 14.08.2014].

[35] http://demotywatory.pl/4363581/Blitzkrieg-2014; http://kwejk.pl/obrazek/2078782/1939-2014.html; http://demotywatory.pl/4363883/Najlepsze-memy-i-obrazki-dotyczace-meczu-Brazylia-Niemcy#obrazek-28; http://kwejk.pl/obrazek/2090216/tymczasem-na-mundialu.html [dostęp z dnia: 14.08.2014].

[36] http://jbzd.pl/obr/198586/mazinot-mocno [dostęp z dnia: 14.08.2014].

[37] http://demotywatory.pl/4360129/A-tymczasem-Francja; http://kwejk.pl/obrazek/2087890/francja-niemcy.html; http://kwejk.pl/obrazek/2086446/problemy-francji.html; http://jbzd.pl/obr/198146/francja-niemcy; http://demotywatory.pl/4361890/Ku*wa-oni-znowu-do-nas-strzelali [dostęp z dnia: 14.08.2014].

[38] http://demotywatory.pl/4363687/8-lipca-imieniny-Adolfa [dostęp z dnia: 14.08.2014].

[39] http://demotywatory.pl/4363883/Najlepsze-memy-i-obrazki-dotyczace-meczu-Brazylia-Niemcy#obrazek-20 [dostęp z dnia: 14.08.2014].

[40] Ahistoryczna równoczesność wydarzeń dotyczyła niekiedy także innych epok; http://kwejk.pl/obrazek/2094097/historia-niemiec.html; http://kwejk.pl/obrazek/2092458/zdecydowanie-tak.html [dostęp z dnia: 14.08.2014].

[41] K. Jaskułowski, Nacjonalizm bez narodów. Nacjonalizm w koncepcjach anglosaskich nauk społecznych, Wrocław 2009, s. 401–403.

[42] O unarodowieniu kultury zob. K. Jaskułowski, O narodowym charakterze kultury sceptycznie, w: Naród–Tożsamość–Kultura. Między koniecznością a wyborem, W.J. Burszta, K. Jaskułowski, J. Nowak (red.), Warszawa 2005, s. 15–42.

[43] http://demotywatory.pl/4363883/Najlepsze-memy-i-obrazki-dotyczace-meczu-Brazylia-Niemcy#obrazek-15; http://demotywatory.pl/4363883/Najlepsze-memy-i-obrazki-dotyczace-meczu-Brazylia-Niemcy#obrazek-47 [dostęp z dnia: 14.08.2014].

[44] http://kwejk.pl/obrazek/2090239/miazga.html; http://demotywatory.pl/4363643/Brazylia-kontra-Niemcy; http://demotywatory.pl/4363883/Najlepsze-memy-i-obrazki-dotyczace-meczu-Brazylia-Niemcy#obrazek-15 [dostęp z dnia: 14.08.2014].

[45] http://demotywatory.pl/4360606/Przed-meczem [dostęp z dnia: 19.08.2014].

[46] http://demotywatory.pl/4360644/Papiez-Franciszek-moglby-jednak-grac-fair; http://demotywatory.pl/4366051/Argentyna [dostęp z dnia: 19.08.2014].

[47] http://kwejk.pl/obrazek/2091996/oni-juz-wiedza.html; http://kwejk.pl/obrazek/2092479/ustawianie-meczu.html; http://kwejk.pl/obrazek/2092532/no-tak-bywa.html; http://kwejk.pl/obrazek/2092513/mistrozstwa-swiata-2014.html; http://kwejk.pl/obrazek/2092498/benio-wygral-franio-przegral.html; http://demotywatory.pl/4364826/Pilkarze-beda-walczyc-na-bramki; http://demotywatory.pl/4365997/Czyli-ze-teraz-po-meczu-nastapi-tradycyjna-wymiana-szat; http://demotywatory.pl/4365968/Jezus; http://jbzd.pl/obr/199647/fifa; http://kwejk.pl/obrazek/2090784/final.html; http://demotywatory.pl/4364286/Czeka-nas-walka-na-najwyzszym-poziomie; http://demotywatory.pl/4364323/Dwoch-takich-co-ustawili-mundial [dostęp z dnia: 19.08.2014].

[48] A. Jawłowski, Święty ład…, s. 24–27.

[49] R. Caillois, Gry i ludzie, tłum. A. Tatarkiewicz, Warszawa 1997, s. 23–41.

[50] J. Huizinga, Homo ludens. Zabawa jako źródło kultury, tłum. M. Kurecka, W. Wirpsza, Warszawa 2007, s. 23–41.

[51] http://kwejk.pl/obrazek/2077927/pilka.html; http://kwejk.pl/obrazek/2076793/takie-sedziowanie.html [dostęp z dnia: 15.08.2014].

[52] http://kwejk.pl/obrazek/2086185/robben.html; http://kwejk.pl/obrazek/2087170/upadajacy-robben-reakcja-internetu.html [dostęp z dnia: 15.08.2014].

[53] http://kwejk.pl/obrazek/2076549/prawda-o-neymarze; http://demotywatory.pl/4362194/To-uczucie [dostęp z dnia: 15.08.2014].

[54] http://jbzd.pl/obr/197981/mundial; http://kwejk.pl/obrazek/2077762/mundial-w-pigulce.html [dostęp z dnia: 15.08.2014].

[55] http://jbzd.pl/obr/195883/football-jest-glupi; http://jbzd.pl/obr/196266/pilka-nozna; http://demotywatory.pl/4355203/Bo-grac-trzeba-umiec; http://jbzd.pl/obr/196238/taka-prawda-o-footballu; http://demotywatory.pl/4356985/Prawdziwy-pilkarz [dostęp z dnia: 15.08.2014].

[56] Zob. P. Hoyningen-Huene, Why is football…, s. 17.

[57] R. Caillois, Gry i ludzie…, s. 25–26.

[58] http://kwejk.pl/obrazek/2086185/robben.html

[59] http://kwejk.pl/obrazek/2076555/podsumowanie-meczu.html; http://kwejk.pl/obrazek/2076793/takie-sedziowanie.html; [dostęp z dnia: 16.08.2014].

[60] http://demotywatory.pl/4350816/Teraz-juz-wiadomo; http://jbzd.pl/obr/195412/tak-bylo [dostęp z dnia: 15.08.2014].

[61] http://kwejk.pl/obrazek/2083206/reakcja-internautow-na-ugryzienie-chielliniego-przez-suareza.html; http://demotywatory.pl/4357545/Suarez-przestan-wydlubywac-resztki-Chielliniego-spomiedzy-zebow-i-wracaj-do-gry; http://demotywatory.pl/4357354/Luis-Suarez; http://kwejk.pl/obrazek/2083238/obstawil-ze-suarez-ugryzie-na-mundialu.html; http://demotywatory.pl/4357638/Pewien-Norweg-wygral-17-500-koron; http://kwejk.pl/obrazek/2085180/selfie-z-suarezem.html; http://kwejk.pl/obrazek/2083921/suarez-przestan.html; http://jbzd.pl/obr/197434/suarez-plz; http://demotywatory.pl/4361197/Po-niektorych-wydarzeniach; http://jbzd.pl/obr/198135/suarez; http://kwejk.pl/obrazek/2091587/suarez.html; http://jbzd.pl/obr/199737/jak-rozpoznac-co-cie-ugryzlo; http://kwejk.pl/obrazek/2083237/akcja-pajac.html; http://kwejk.pl/obrazek/2083549/akcja-z-suarezem.html; http://kwejk.pl/obrazek/2083377/hannibal-su-rez.html; http://kwejk.pl/obrazek/2083722/om-nom-nom.html [dostęp z dnia: 16.08.2014].

[62] Prawdopodobnie wielu urugwajskich fanów oceniło zawodnika z tej perspektywy; zob. D. Renfrew, Love Bite: Why Uruguayans Revere Luis Suárez, http://www.huffingtonpost.com/american-anthropological-association/love-bite-why-uruguayans-_b_5578874.html [dostęp z dnia: 19.08.2014].

[63] J. Huizinga, Homo ludens…, s. 26–27.

[64] A. Jawłowski, Święty ład…, s. 93.

[65] http://kwejk.pl/galeria/2084959/0/12-skandali-w-wykonaniu-luisa-suareza.html [dostęp z dnia: 16.08.2014].

[66] http://jbzd.pl/obr/197307/suarez; http://demotywatory.pl/4357694/Nareszcie-znalazlem-nie-edytowane-zdjecie-Luisa-Suareza; http://jbzd.pl/obr/197239/achievement-unlocked; http://kwejk.pl/obrazek/2082976/i-love-italian-food.html; http://jebzdzldy.pl/obr/196972/suarez-d; http://jbzd.pl/obr/197067/suarez-stahp; http://kwejk.pl/galeria/2083206/1/reakcja-internautow-na-ugryzienie-chielliniego-przez-suareza.html;

http://kwejk.pl/galeria/2083206/2/reakcja-internautow-na-ugryzienie-chielliniego-przez-suareza.html; http://kwejk.pl/galeria/2083206/4/reakcja-internautow-na-ugryzienie-chielliniego-przez-suareza.html; http://kwejk.pl/galeria/2083206/5/reakcja-internautow-na-ugryzienie-chielliniego-przez-suareza.html;

http://kwejk.pl/galeria/2083206/8/reakcja-internautow-na-ugryzienie-chielliniego-przez-suareza.html [dostęp z dnia: 16.08.2014].

[67] http://kwejk.pl/obrazek/2082980/dracula-suarez.html; http://kwejk.pl/galeria/2083206/0/reakcja-internautow-na-ugryzienie-chielliniego-przez-suareza.html; http://kwejk.pl/galeria/2083206/11/reakcja-internautow-na-ugryzienie-chielliniego-przez-suareza.html; http://jbzd.pl/obr/196891/huehue [dostęp z dnia: 16.08.2014].

[68] http://kwejk.pl/obrazek/2083824/suarez-w-dziecinstwie.html; http://kwejk.pl/obrazek/2084855/to-tylko-kolejny-gif-z-suarezem.html; http://jbzd.pl/obr/197124/zlapac-go; http://kwejk.pl/obrazek/2083991/suarez-po-meczu.html; http://kwejk.pl/galeria/2083206/10/reakcja-internautow-na-ugryzienie-chielliniego-przez-suareza.html [dostęp z dnia: 16.08.2014].

[69] http://kwejk.pl/obrazek/2083446/suarez-park.html [dostęp z dnia: 16.08.2014].

[70] Zob. W. Arens, Mit ludożercy. Antropologia i antropofagia, tłum. W.K. Pessel, Warszawa 2011.

[71] Jak wtedy, gdy wpatrywał się w rzekomo uwielbiane przez Czarnoskórych Pieczone Kurczęta à la Kentucky pułkownika Sandersa.

[72] http://kwejk.pl/obrazek/2077275/ms.htm; http://jebzdzldy.pl/obr/195414/moj-ci-on; http://kwejk.pl/obrazek/2080632/jak-uzywac-photoshopa.html; http://kwejk.pl/obrazek/2091406/nigga.html; http://jebzdzldy.pl/obr/195702/to-uczucie; http://demotywatory.pl/4366427/Gdy-ludzie-przed-toba [dostęp z dnia: 19.08.2014].

[73] http://kwejk.pl/obrazek/2092111/holandia.html; http://kwejk.pl/obrazek/2092284/cillessen-fotoszopki.html; http://demotywatory.pl/4365742/W-oczekiwaniu [dostęp z dnia: 20.08.2014].

[74] http://kwejk.pl/article/2086190/0/przysiad-neymara.html#gallerypic [dostęp z dnia: 20.08.2014].

[75] Podobne zainteresowanie sytuacjami „dziwnymi” pojawiło się przy okazji Mistrzostw Świata 2006 czy Mistrzostw Europy 2012. Wówczas bohaterami folkloru internetowego stali się odpowiednio Zinédine Zidane i Mario Balotelli; A. Bownik, Memy piłkarskie, praca niepublikowana, dostępna u autora, Wrocław 2013, s. 3–4.

[76] http://demotywatory.pl/4352288/Kto-powiedzial; http://demotywatory.pl/4350939/Kobiety; http://demotywatory.pl/4354648/Kobieta; http://jbzd.pl/obr/196836/ogladanie-meczu-z-siostra; http://kwejk.pl/obrazek/2085268/dogrywka.html [dostęp z dnia: 18.08.2014].

[77] H. Jakubowska, Stadion z perspektywy płci, w: Futbol i cała reszta. Sport w perspektywie nauk społecznych, R. Kossakowski, K. Stachura, A. Strzałkowska, M. Żadkowska, Pszczółki 2013, s. 58.

[78] http://kwejk.pl/obrazek/2075904/idealnie.html; http://demotywatory.pl/4350447/Drogie-Panie-ten-miesiac-bedzie-trudny [dostęp z dnia: 18.08.2014].

[79] http://demotywatory.pl/4364222/No-i-stalo-się; http://kwejk.pl/obrazek/2084425/.html; http://kwejk.pl/obrazek/2081363/zasady-podczas-mundialu.html [dostęp z dnia: 18.08.2014]. Sędziowie używali specjalnej pianki w sprayu do wyznaczania miejsca, w którym mogli stanąć zawodnicy, gdy przeciwna drużyna wykonywała rzut wolny.

[80] http://demotywatory.pl/4365901/Kobiety-przez-caly-miesiac-cierpliwie-znosily-mundial [dostęp z dnia: 18.08.2014].

[81] http://kwejk.pl/article/2077263/0/kobiety-ktore-bardzo-ladnie-kibicuja.html#gallerypic; http://jbzd.pl/obr/195251/najs; http://kwejk.pl/obrazek/2077275/ms.html; http://demotywatory.pl/4352876/NAJGORETSZE-NA-TRYBUNACH; http://jebzdzldy.pl/obr/199256/najlepsza-kompilacja; http://jbzd.pl/obr/199992/i-po-mundialu-szkoda; http://jbzd.pl/obr/195593/true; http://jebzdzldy.pl/obr/195636/to-prawda; http://jbzd.pl/obr/195898/kolumbia; http://jbzd.pl/obr/196503/najciekawsza-rzecz-w-pilce; http://jbzd.pl/obr/196462/usmiech; http://kwejk.pl/obrazek/2081104/hej.html; http://jebzdzldy.pl/obr/196399/znajde-cie-i-poslubie; http://jbzd.pl/obr/197429/time-to-fap; http://jbzd.pl/obr/197671/moze-jednak-nie; http://kwejk.pl/obrazek/2086438/zastanow-sie-2-razy.html; http://kwejk.pl/obrazek/2092264/l-or-al-nie-lubi-polowan.html; http://jbzd.pl/obr/198481/198481; http://jbzd.pl/obr/199573/telefony-w-cyckach; http://jebzdzldy.pl/obr/199534/dat-argentyna; http://jebzdzldy.pl/obr/199956/2-girl-no-cup; http://demotywatory.pl/4366228/2-girls-no-cup; http://kwejk.pl/obrazek/2092750/juz-nie-taki-smutny.html; http://jebzdzldy.pl/obr/200164/chyba-nie-jest-smutny; http://demotywatory.pl/4366230/Bo-prawdziwy-kibic-nie-smuci-sie-w-nieskonczonosc [dostęp z dnia: 18.08.2014].

[82] http://demotywatory.pl/4357343/5-najseksowniejszych-dziennikarek-Mistrzostw-Swiata-FIFA-2014; http://kwejk.pl/article/2082674/0/najpiekniejsze-reporterki-mistrzostw-swiata-2014.html#gallerypic; http://jbzd.pl/obr/196201/znajde-cie; http://kwejk.pl/obrazek/2080747/nie-wiem-kim-jestes.html; http://jbzd.pl/obr/196546/dat-meksyk; http://kwejk.pl/obrazek/2083392/ten-meksyk.html; http://kwejk.pl/obrazek/2083294/jaki-kraj-taki-komentator.html; http://demotywatory.pl/4354569/Ciekawe-czy-wiedza-co-to-jest-spalony [dostęp z dnia: 19.08.2014].

[83] http://kwejk.pl/article/2078387/0/alejandra-buitrago-miss-mundialu-2014.html#gallerypic; http://jebzdzidy.wrzuta.pl/film/8Pq4zCLTSBj/seksowne_dziewczyny_kochaja_pilke_nozna [dostęp z dnia: 19.08.2014].

[84] http://kwejk.pl/article/2078596/0/najseksowniejsze-zony-i-narzeczone-pilkarzy-ms-2014.html#gallerypic [dostęp z dnia: 19.08.2014].

[85] http://kwejk.pl/obrazek/2093241/mecz-na-zywo.html; http://jebzdzldy.pl/obr/197867/praca [dostęp z dnia: 18.08.2014].

[86] Por. http://kwejk.pl/obrazek/2091988/dobra-kobieta.html [dostęp z dnia: 19.08.2014].

[87] A. Jawłowski, Święty ład…, 234–235.

[88] http://kwejk.pl/article/2084503/0/najseksowniejsi-pilkarze-ms-2014.html#gallerypic [dostęp z dnia: 19.08.2014].

[89] Por. http://jbzd.pl/obr/196836/ogladanie-meczu-z-siostra [dostęp z dnia: 18.08.2014].

[90] http://demotywatory.pl/4353149/Mundial-bez-Polski [dostęp z dnia: 19.08.2014].

[91] http://demotywatory.pl/4363619/Spojrzmy-na-to-z-innej-strony-Nasi-wygrywaja-z-Brazylia; http://demotywatory.pl/4363763/Miroslaw-Klose-stal-sie-najlepszym-strzelcem-w-historii-mistrzostw-swiata; http://demotywatory.pl/4363762/Polski-akcent-na-mundialu; http://kwejk.pl/obrazek/2082636/polski-akcent-na-mundialu.html; http://demotywatory.pl/4354727/Mundial-1974-RFN-az-trudno-uwierzyc [dostęp z dnia: 21.08.2014].

[92] http://kwejk.pl/obrazek/2077994/nasza-reprezentacja-na-mundialu.html; http://demotywatory.pl/4351898/Reprezentacja-Polski-na-mundialu; http://demotywatory.pl/4355320/Gdy-smieje-sie-z-Hiszpanii-i-Anglii [dostęp z dnia: 21.08.2014].

[93] http://kwejk.pl/obrazek/2092456/nic-sie-nie-stalo.html; http://demotywatory.pl/4364886/Nastolatka-popelnila-samobojstwo-po-porazce-Brazylii; http://demotywatory.pl/4352546/Skoro-nasi-pilkarze-nie-potrafia-brac-przykladu-z-Brazylijczykow-czy-Hiszpanow; http://demotywatory.pl/4366008/Tak-Blisko; http://demotywatory.pl/4362889/A-teraz-dla-odmiany [dostęp z dnia: 21.08.2014].

[94] http://kwejk.pl/obrazek/2090281/boniek-oglasza.html; http://demotywatory.pl/4363625/Brazyli-Niemcy-nic-sie-nie-stalo; http://demotywatory.pl/4363883/Najlepsze-memy-i-obrazki-dotyczace-meczu-Brazylia-Niemcy#obrazek-25; http://demotywatory.pl/4363727/Brazylia; http://demotywatory.pl/4353933/2-mecze-w-grupie-i-juz-jada-do-domu; http://kwejk.pl/obrazek/2077108/no-coz.html [dostęp z dnia: 21.08.2014].

[95] http://demotywatory.pl/4352433/Wnioski-nasuwaja-sie-same; http://kwejk.pl/obrazek/2076443/reprezentacja-polski.html [dostęp z dnia: 21.08.2014].

[96] http://kwejk.pl/obrazek/2075483/nie-zdam-sesji-bo-mistrzostwa-swiata.html; http://kwejk.pl/obrazek/2076412/mundial.html; http://demotywatory.pl/4351162/Nauka-podczas-Mundialu; http://kwejk.pl/obrazek/2076098/mundial-vs-sesja.html; http://kwejk.pl/obrazek/2077918/w-sumie-mi-pasuje.html; http://kwejk.pl/obrazek/2080835/ms.html; http://kwejk.pl/obrazek/2086062/kiedy-ja-sie-wyspie.html [dostęp z dnia: 18.08.2014].

[97] http://kwejk.pl/obrazek/2082134/tymczasem-ja.html; http://demotywatory.pl/4357145/Wciaz-bardziej-ekscytujace; http://kwejk.pl/galeria/2078369/1/najlepsze-memy-dotyczace-mistrzostw-swiata-w-brazylii.html [dostęp z dnia: 18.08.2014].

[98] http://kwejk.pl/obrazek/2081090/miesiac-pilki.html; http://kwejk.pl/obrazek/2076065/to-o-nas.html; http://kwejk.pl/obrazek/2076620/kiedy-nie-lubisz-pilki.html; http://jbzd.pl/obr/197775/bez-kitu-boje-sie-otworzyc-lodowke-wszedzie-mundial; http://demotywatory.pl/4363630/To-tylko-wiewiorka [dostęp z dnia: 18.08.2014].

[99] http://kwejk.pl/obrazek/2078652/futbolowe-szalenstwo.html [dostęp z dnia: 18.08.2014].

[100] http://kwejk.pl/obrazek/2092492/koniec-mundialu.html; „Mem (z cyklu  « Problemy Pierwszego Świata »  – P.M.) składa się ze zdjęcia płaczącej lub załamanej osoby, z podpisem informującym o błahym problemie, który spowodować miał tę frustrację – problemie, na który ludzie z krajów Trzeciego Świata zareagowaliby wywróceniem oczu. Jest to satyra na rozpieszczone społeczeństwo wysoko rozwiniętych krajów, które nie potrafi poradzić sobie z drobnymi niedogodnościami” W. Kołowiecki, Memy internetowe…

[101] http://kwejk.pl/obrazek/2075842/zycie.html; http://demotywatory.pl/4350083/a-zaoszczedzone-w-ten-sposob-pieniadze-firma-produkujaca-pilki-zainwestuje-we-wzruszaj [dostęp z dnia: 18.08.2014]. Grafiki opisują warunki pracy w pakistańskim Sialkot, gdzie produkowane jest 70% wszystkich futbolówek; zob. M. Czubaj, J. Drozda, J. Myszkorowski, Postfutbol. Antropologia piłki nożnej, Gdańsk 2012, s. 255.

[102] http://kwejk.pl/obrazek/2078505/mundial-w-jednym-obrazku.html; http://demotywatory.pl/4351251/Mundial-2014; http://kwejk.pl/obrazek/2078226/ehhh-mundial.html; http://demotywatory.pl/4352537/Smutna-prawda-o-Mundialu; http://kwejk.pl/article/2078369/0/najlepsze-memy-dotyczace-mistrzostw-swiata-w-brazylii.html#gallerypic; http://kwejk.pl/article/2077903/0/kilkanascie-zdjec-z-brazylii.html#gallerypic [dostęp z dnia: 18.08.2014].

[103] http://demotywatory.pl/4347923/Jestesmy-gotowi; http://kwejk.pl/galeria/2077903/1/kilkanascie-zdjec-z-brazylii.html [dostęp z dnia: 18.08.2014].

[104] http://demotywatory.pl/4350168/FOOTBALL; ttp://demotywatory.pl/4352473/A-oni-je-pewnie-sprzedali-z-zyskiem-by-miec-co-pic-i-jesc [dostęp z dnia: 18.08.2014].

[105] http://kwejk.pl/galeria/2089719/3/druga-strona-mundialu.html; http://demotywatory.pl/4349969/Dawniej-Cortez-i-Pizarro; http://demotywatory.pl/4351035/Ciesz-sie-z-Mundialu-Wygrywamy; http://kwejk.pl/galeria/2077903/7/kilkanascie-zdjec-z-brazylii.html; http://kwejk.pl/galeria/2077903/10/kilkanascie-zdjec-z-brazylii.html [dostęp z dnia: 18.08.2014].

[106] http://kwejk.pl/obrazek/2079234/prawidlowe-logo-google-na-mistrzostwa.html; http://kwejk.pl/obrazek/2085395/mundial-w-brazylii.html; http://demotywatory.pl/4359542/Telewizja-zawsze-pokazuje-to-co-najwazniejsze [dostęp z dnia: 18.08.2014].

[107] http://kwejk.pl/obrazek/2090949/prawda-o-wielkich-wydarzeniach-sportowych.html; http://demotywatory.pl/4364755/MUNDIAL; http://kwejk.pl/obrazek/2091593/niestety.html [dostęp z dnia: 18.08.2014].

[108] Szablon memu inspirowany cytatem z filmu Uprowadzona.

[109] http://pl.wikipedia.org/wiki/2_Girls_1_Cup [dostęp z dnia: 19.08.2014].

[110] http://www.youtube.com/watch?v=_OBlgSz8sSM [dostęp z dnia: 19.08.2014].

 

Bibliografia

Arens W., Mit ludożercy. Antropologia i antropofagia, tłum. W.K. Pessel, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2011.

Bownik A., Memy piłkarskie, praca niepublikowana, dostępna u autora, Wrocław 2013, s. 1–5.

Blank T.J., Toward a Conceptual Framework for the Study of Folklore and the Internet, [w:] Folklore and the Internet. Vernacular Expression in a Digital World, red. T.J. Blank, Utah State University Press, Logan 2009, s. 1–20.

Caillois R., Gry i ludzie, tłum. A. Tatarkiewicz, Volumen, Warszawa 1997.

Czubaj M., Drozda J., Myszkorowski J., Postfutbol. Antropologia piłki nożnej, Wyd. Naukowe Katedra, Gdańsk 2012.

Filiciak Mirosław, EURO w internecie – wybrane aspekty, [w:] Burszta W.J., Czubaj M., Drozda J., Duchowski M., Filiciak M.,
Jaksułowski K., Litorowicz A., Majewski P., Sekuła E.A., Thel K., Stadion – Miasto – Kultura: EURO 2012 i przemiany kultury polskiej. „Święto” – rok 2012, NCK, Warszawa 2012, s. 209–227.

Hajduk-Nijakowska J., Folklorystyczny nerw internetu. Wspólnotowa przestrzeń emocji i wyobraźni, „Kultura Popularna” 2012, nr 2, s. 6–18.

Hoyningen-Huene P., Why is football so fascinating?, [w:] Soccer and Philosophy: Beautiful Toughts on the Beautiful Game, red. T. Richards, Open Court, Chicago 2010, s. 7–22.

Huizinga J., Homo ludens. Zabawa jako źródło kultury, tłum. M. Kurecka, W. Wirpsza, Aletheia, Warszawa 2007.

Jakubowska H., Stadion z perspektywy płci, [w:] Futbol i cała reszta. Sport w perspektywie nauk społecznych, R. Kossakowski, K. Stachura, A. Strzałkowska, M. Żadkowska, Orbis Exterior, Pszczółki 2013, s. 57–69.

Jaskułowski K., Nacjonalizm bez narodów. Nacjonalizm w koncepcjach anglosaskich nauk społecznych, Wyd. Uniwersytetu Warszawskiego, Wrocław 2009.

Jaskułowski K., O narodowym charakterze kultury sceptycznie, [w:] Naród–Tożsamość–Kultura. Między koniecznością a wyborem, red. W.J. Burszta, K. Jaskułowski, J. Nowak, Instytut Slawistyki PAN, Warszawa 2005, s. 15–42.

Jawłowski A., Święty ład. Rytuał i mit mundialu, WAiP, Warszawa 2007.

Kamińska M., Niecne memy. Dwanaście wykładów o kulturze internetu, Galeria Miejska „Arsenał”, Poznań 2011.

Kołowiecki W., Memy internetowe, jako nowy język internetu, „Kultura i Historia” 2012, nr 21, http://www.kulturaihistoria.umcs.lublin.pl/archives/3637 (12.08.2014).

Krawczyk-Wasilewska V., E-folklor jako zjawisko kultury digitalnej, [w:] Folklor
w dobie Internetu
, red. G. Gańczarczyk, P. Grochowski, Wydawnictwo UMK, Toruń 2009, s. 15–22.

Krawczyk-Wasilewska V., Po 11. września, czyli folklor polityczny jako wyraz globalnego lęku, „Literatura Ludowa” 2003, nr 3, s. 25–34.

Marczyk M., My będziemy kibicować ile sił nam starczy, „Literatura Ludowa” 1996, nr 1, s. 35–45.

Meder T., „Welcome to Ollandistan” PhotoShop-lore and the Growing Perception of Division between „Us” and „Them” in the Netherlands, w: Minderheiten und Mehrheiten in der Erzählkultur, red. S. Hose, Domowina-Verl., Budziszyn 2008, s. 259–277.

Renfrew D., Love Bite: Why Uruguayans Revere Luis Suárez, http://www.huffingtonpost.com/american-anthropological-association/love-bite-why-uruguayans-_b_5578874.html [dostęp z dnia: 19.08.2014].

Piotr Małczyński - absolwent Katedry Etnologii i Antropologii Kulturowej na Uniwersytecie Wrocławskim, doktorant Studium Nauk o Kulturze UWr. Jego zainteresowania badawcze koncentrują się wokół problematyki „rasy”, nacjonalizmu, etniczności oraz zjawisk kulturowych związanych z piłką nożną.