Grzybowszczyzna

Plener:

Grzybowszczyzna jest niewielką wsią – liczy tylko szesnaście zagród. Ziemia tu licha, gospodarstwa nieduże, ludzie żyją ubogo. Dookoła lasy i piaszczyste pagórki. Do najbliższego przystanku PKS idzie się ze wsi kilkanaście kilometrów. We wsi dużo drzew, gałęzie przesłaniają i domy i niebo. Spokojnie tu i zacisznie niczym w gaju oliwnym. Na ulicy kury i prosiaki szukają sobie żeru, pod płotami bawią się bose dzieci. Za wsią, w lasku, widać niedużą murowaną cerkiew – dzieło proroka Ilji”. Tak opisywał Grzybowszczyznę Włodzimierz Pawluczuk w „Reportażu o końcu świata” w latach siedemdziesiątych dwudziestego wieku. Wówczas żyli jeszcze Ci, którzy znali proroka Eliasza Klimowicza, który obwołany został Chrystusem w latach trzydziestych dwudziestego wieku. „Grzybowszczyzna 2012. I plener antropologiczno – teatrologiczny” to idea wyprawy do wioski we wschodniej Polsce, której inicjatorami są doktoranci kulturoznawstwa UŚ (Zakład Teorii i Historii Kultury, Zakład Teatru i Dramatu, Koło Naukowe Doktorantów Kulturoznawstwa UŚ). Tygodniowy plener, podczas którego grupa doktorantów i studentów kulturoznawstwa uczestniczyła w projekcie badawczym koncentrującym w sobie warsztaty fotograficzne oraz przede wszystkim dyskursy: antropologiczny oraz teatrologiczny. Teatr i antropologia przenikają się bowiem nawzajem, by odkryć wrodzoną teatralność kulturowej ekspresji. Plener był próbą budowy swoistego pomostu między antropologią i teatrologią na Uniwersytecie Śląskim. Miał także na celu włączenie studentów w proces bezpośredniego doświadczania poznawanych zjawisk. Projekt stanowił kontynuację zapoczątkowanej w 2011 roku tradycji. W ramach przedmiotu „Antropologia teatru” (mgr Adriana Świątek, Zakład Teatru i Dramatu UŚ) odbyła się wyprawa do wioski–teatru „Ośrodek Praktyk Teatralnych Gardzienice” połączona z warsztatami fotograficznymi. Uczestnicy zrealizowali wówczas reportaż fotograficzny skoncentrowany wokół tematu „Rytuał świętej codzienności człowieka gardzienickiego”. Efektem pleneru była zbiorowa wystawa fotografii w Centrum Kultury Katowice im. Krystyny Bochenek (14.10–12.11.2011r.).

Podczas pleneru w 2012 roku, który odbył się w okolicach Supraśla (wieś Grzybowszczyzna, wieś Stara Grzybowszczyzna, wieś Jurowlany, wieś Pierożki) przed uczestnikami zostało postawione zadanie przeprowadzenia pilotażowego rekonesansu terenowego (pod nadzorem mgr. Adama Pisarka), wypracowania metody wykorzystania fotografii w badaniach antropologicznych (pod nadzorem mgr. Jakuba Dziewita) oraz realizacja reportażu fotograficznego skoncentrowanego wokół tematu „Rytuał pracy”. (pod nadzorem Mateusza Soleckiego). Na podstawie zgromadzonych materiałów oraz na podstawie prowadzonych dzienników badaczy uczestnicy mieli zadanie stworzyć narrację będącą tworzywem dokumentalnego spektaklu (pod nadzorem mgr Adriany Świątek), którego premiera połączona była z wernisażem wystawy zrealizowanych fotografii.

 

grafika Anna Duda

 

Spektakl:

Włodzimierz Pawluczuk w swoim „Reportażu o końcu świata” pisał:

Zwykli ludzie nie zajmują się naprawianiem świata. Obmyślanie programów naprawy świata zostawiają moralistom, filozofom i politykom. W nowoczesnym społeczeństwie każdy robi to, co do niego należy. Ludzie zwykli pracują i zarabiają, dbając zazwyczaj o to, by się nie różnić od innych. (…) Aliści obok oficjalnych filozofów i uczonych istnieje rzesza naprawiaczy niedyplomowanych – różnego rodzaju „chłopskich filozofów”, dziwaków, mistyków, maniaków, schizofreników – w swoich wsiach, miastach i miasteczkach spoglądających z zadumą w gwieździste niebo.  Rozmyślają nad tym, jaki sens ma działanie ich własne i bliźnich, ku czemu prowadzą zdarzenia drobne i wielkie, jak uporządkować wartości, cele? W ich szczególnych osobowościach problemy epoki załamują się w sposób symptomatyczny – może karykaturalny, lecz za to wyrazisty.

„Opowieść z Grzybowszczyzny” przybliża kulturowe realia Starej Grzybowszczyzny oraz podlaskich terenów znajdujących się na pograniczu z Białorusią. Wciąż żywa jest tam legenda miejscowego proroka Ilji i zgromadzonych wokół niego wyznawców. Mieszkający tam ludzie, ich historie i sposób życia stają się wyzwaniem, kluczem do zrozumienia, jak dalece dziś skazujemy na zapomnienie małe czynności i prostą prawdę, która pozwala nadawać kolejnym dniom sens. Spotkanie z tamtejszym człowiekiem stało się punktem wyjścia do poznania nowego świata, panujących w nim zasad, uświęconych ceremonii, ale przede wszystkim do innego spojrzenia na otaczającą nas rzeczywistość.

Scenariusz spektaklu zbudowany został z fragmentów wywiadów przeprowadzonych przez uczestników I Pleneru Antropologiczno-Teatrologicznego „Grzybowszczyzna 2012” w maju 2012 r., a także z fragmentów ich dzienników. Wzbogaciła go oprawa muzyczna – wokalna i instrumentalna – w wykonaniu pasjonatów muzyki folkowej oraz tradycyjnych pieśni z regionu Podlasia, ale również fragmenty książki Włodzimierza Pawluczuka „Wierszalin. Reportaż o końcu świata”.

 

Spektakl miał swoją premierę 24 stycznia 2013 roku  na scenie Teatru Korez w Katowicach.

 

Opieka merytoryczna i artystyczna projektu: mgr Adriana Świątek/ Zakład Teatru i Dramatu UŚ

Autorzy scenariusza: Anna Duda, Agata Stronciwilk, Adriana Świątek, Leszek Dzierżanowski, Miłosz Markiewicz

Redakcja scenariusza i koordynacja projektu: Anna Duda

Kierownik muzyczny: Iwona Karcz

Chór: Iwona Karcz, Iza Hajduk, Marta Okarmus, Aleksandra Winogrodzka, Sylwia Kasperczyk

Muzyka: Tomasz Drozdek, Waldemar Kempka

 

 

Projekt „Grzybowszczyzna 2012” obejmuje również wystawę fotograficzną. Od 7 do 31 stycznia 2013 roku była eksponowana w Galerii 5 (Centrum Kultury Katowice im. Krystyny Bochenek). Jest to rodzaj reportażu, fotograficznego dziennika z podróży, w którym zawierają się spostrzeżenia dotyczące poznanego podczas wędrówki świata, nieuchronnych zmian cywilizacyjnych, ale również impresje oddające aurę Starej Grzybowszczyzny oraz sąsiadujących z nią wiosek . Wystawę można oglądać obecnie w sali 212 na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Śląskiego (Plac Sejmu Śląskiego 1).

 

W ramach projektu planowana jest również publikacja podsumowująca naukowe i artystyczne efekty pleneru (planowany termin realizacji: listopad 2013 r.).

 


 

Głównym organizatorem projektu jest Koło Naukowe Doktorantów Kulturoznawstawa UŚ.

 

Organizatorzy:

- mgr Adriana Świątek (Zakład Teatru i Dramatu) – pomysłodawczyni i główny organizator

- mgr Adam Pisarek (Zakład Teorii i Historii Kultury),

- mgr Jakub Dziewit (Zakład Teorii i Historii Kultury),

- mgr Emilia Wieczorkowska (Zakład Teorii i Historii Kultury),

- Mateusz Solecki (Wydział Rada i Telewizji UŚ),

 

Uczestnicy projektu:

- Anna Duda,

- Iza Majewska,

- Agata Stronciwilk,

- Leszek Dzierżanowski,

- Paweł Janicki,

- Miłosz Markiewicz