Pracownia Kultury (9/2016)
Progi, krawędzie, przesmyki... O granicach w kulturze

Progi, krawędzie, przesmyki… O granicach w kulturze

Granice w kulturze to zagadnienia niezwykle popularne, stale obecne i wciąż na nowo poddawane wnikliwym refleksjom w zakresie nauk humanistycznych.
Takiego traktatu młody człowiek nie napisze

Takiego traktatu młody człowiek nie napisze

„Po co w ogóle się starzejemy? – Żeby umrzeć. A śmierć jest po to, żeby pozbyć się osobników, którzy nie spełniają już swoich funkcji i zrobić miejsce nowym”[1] Kiedy powoli zaczyna docierać do nas ta myśl, lecz wciąż jeszcze nie dowierzamy, że obecny ład świata zmierza ku końcowi, niemal jak przez szczelinę zaczynają wypełzać dawne, zagrzebane w czeluściach zapomnienia demony, które zaczynają nas niepokoić...
Granice w terenie

Granice w terenie

Piotr Kowalski w swoim tekście poświęconym granicy jako kategorii antropologicznej stwierdza słusznie, że „Granica należy do najbardziej rudymentarnych kategorii antropologicznych. Wynika to z potrzeby zdawania sobie sprawy z doświadczenia niejednorodności, nieciągłości człowieczego świata uwikłanego w czas i przemijanie”[1]. Każdy człowiek na co dzień pokonuje – bardziej lub mniej świadomie – wiele granic, zarówno przestrzennych jak i kulturowych, czasowych, społecznych… Samo wyjście z domu wiąże się już...
Kilka słów o marze polnej południcą zwanej

Kilka słów o marze polnej południcą zwanej

Granica ma oddzielać elementy różniące się przypisanymi im znaczeniami. Opierając się na tej krótkiej definicji, w kulturze ludowej wyróżniano wiele form podziału. Były nimi granice przestrzenne, jak progi domów[1], płoty zagród lub miedze. Momenty graniczne dostrzegano także w rocznym cyklu słonecznym i następujących po sobie porach roku. Przykładem tego są m.in. obchody przywitania lata w wigilię dnia św. Jana[2]. Wreszcie cechę graniczności przypisywano...
Dlaczego „Katalonia nie jest Hiszpanią”. Problem narodowości i graniczności w wielokulturowej Hiszpanii

Dlaczego „Katalonia nie jest Hiszpanią”. Problem narodowości i graniczności w wielokulturowej Hiszpanii

Pojęcie „narodu” pojawia się coraz częściej w dyskursie medialnym, społecznym i politycznym. Niestety termin ten stał się swego rodzaju wytrychem słownym, pozornie na tyle zrozumiałym i oczywistym, że tak naprawdę rzadko kiedy stosowaniu tego określenia towarzyszy namysł nad tym czym w rzeczywistości jest naród. Sytuacja ta prowadzi do problemu, iż nierzadko publiczne dyskusje nad sprawami dotyczącymi kwestii autonomii i narodowości stają chaotycznymi konwersacjami o charakterze monologów,...
Granice ciała i cielesnych predyspozycji – przykładem ograniczeń struktury społeczno-kulturowej

Granice ciała i cielesnych predyspozycji – przykładem ograniczeń struktury społeczno-kulturowej

Definicje kultury bazują m.in. na wyliczeniu jej składników, podkreślaniu jej społecznego dziedzictwa, wskazują na szerokie bądź też wąskie ujęcie pojęcia, jednak bez względu na terminologiczne podejście, za wspólną cechę tych rozważań można uznać traktowanie kultury jako zintegrowanej, względnie całościowej struktury, która odpowiada za dwukierunkowy proces identyfikacji. Mianowicie immanentną zdolnością każdej kultury i jej społeczenstw/a jest konstruowanie własnego obszaru za pośrednictwem granic. Na poziomie norm,...
Gdzie kończy się sacrum a zaczyna profanum. Antropologiczna analiza problemu na przykładzie przestrzeni cmentarnej

Gdzie kończy się sacrum a zaczyna profanum. Antropologiczna analiza problemu na przykładzie przestrzeni cmentarnej

Podział na sacrum i profanum jest jedną z podstawowych dychotomii stosowanych w naukach humanistycznych w celu opisania oraz identyfikacji rzeczywistości kulturowej. Istota tego podziału zawiera się w wyróżnieniu dwóch porządków, spośród których pierwszy odnosi się do wszystkiego co święte, dotyczące czci i kultu religijnego, drugi natomiast wiąże się z przestrzenią świecką, zsekularyzowaną, powszednią. Owo rozróżnienie stanowi przedmiot badań szczególnie wśród antyredukcjonistycznych kręgów funkcjonujących w obrębie religioznawstwa, jednak...
Ambivalence of the boundaries. The safety of being here and the yearning for being there

Ambivalence of the boundaries. The safety of being here and the yearning for being there

The importance of boundaries in human life is undisputable. They take different shapes and forms, but it is rather impossible to imagine the world with no boundaries of any kind. They form a very important imaginative tool that helps to organise and divide space. Trying to fulfil the mental exercise of picturing the space without boundaries we find it very...
Granice etniczne przyczyną powstawania granic społecznych? – przypadek relacji między państwem  a rdzennymi społecznościami dzisiejszego Chile

Granice etniczne przyczyną powstawania granic społecznych? – przypadek relacji między państwem a rdzennymi społecznościami dzisiejszego Chile

Ludność tubylcza Chile od pierwszych chwil swego istnienia skazana była na ciągłą walkę o przetrwanie i należne jej prawa. Od XII do XIV w. pozostawała, w większości przypadków, zależna od Imperium Inków. W połowie szesnastego stulecia na jej terytoria wtargnęli Hiszpanie, rozpoczynając blisko trzystuletni okres wyzysku gospodarczego, niewoli i eksterminacji. W 1817 r., kiedy Chilijczykom udało się uzyskać niepodległość, przyznali swoim tubylczym braciom areały ziemi, która w latach 1850–1880,...